 |
 |
|
DinoSilesia: Śląskie dinozaury – walory naukowe i edukacyjne. Projekt DinoSilesia obejmuje zarówno plany badawcze, jak i wynikające z ich wyników cele popularnonaukowe oraz wystawiennicze, propagujące szeroko rozumianą tematykę przyrodniczą na podstawie znalezisk w regionie śląskim. - Celem naukowym projektu jest udokumentowanie paleontologiczne niezwykłej bioróżnorodności kopalnych kręgowców z okresu triasowego (250-200 mln lat), przede wszystkim wielkich gadów utożsamianych popularnie z dinozaurami. W tej części południowej Polski możemy się spodziewać kolejnych ważnych znalezisk po odkryciach unikatowych zespołów lądowych w Krasiejowie i Lisowicach, zawierających prawdziwe dinozaury i ich bezpośrednich przodków. W projekcie DinoSilesia główne zainteresowanie naukowe na tym etapie będzie skierowane na nieco starsze notozaury – wymarłe gady morskie, których rozproszone szczątki kostne znajdywane są często na terenie całego Śląska i regionów sąsiednich w tzw. wapieniu muszlowym. Te ponad czterometrowe drapieżniki prowadziły ziemnowodny tryb życia i były przodkami ogromnych plezjozaurów (do 20 metrów długości).
Z szeroko rozumianego regionu śląskiego opisano do II wojny światowej nierzadko unikatowe okazy kilku rodzajów "morskich dinozaurów" z rzędu Nothosauria (a także innych morskich grup – plakodontów i rybokształtnych ichtiozaurów). I dziś jest wiele stanowisk, gdzie licznie występują izolowane elementy szkieletu tych gadów i innych grup kręgowców (kręgi, żebra, kości kończyn itp.), ale to narodowe dziedzictwo paleontologiczne jest na ogół notorycznie rozkradane poprzez handel okazami na aukcjach internetowych i wywóz zagranicę. Łamana jest także w ten sposób ustawa o ochronie przyrody z 2004r.
Najważniejsze obecnie stanowisko to prywatne kamieniołomy w Żyglinie k. Miasteczka Śląskiego. Inne potencjalnie ważne odsłonięcia geologiczne znajdują się w gminach Jaworzno i Mikołów. Z rozpoczęciem programu systematycznych badań fauny kręgowcowej triasu w Uniwersytecie Śląskim wiąże się już czynna wystawa w Muzeum Wydziału Nauk o Ziemi (patrz niżej), która jednocześnie zainaugurowała opisywaną w prasie akcję "Rekonstruujemy szkielet śląskiego notozaura": za przekazanie unikatowych skamieniałości muzeum ma możliwość wyróżniania prywatnych kolekcjonerów poprzez zamieszczanie ich zdjęć oraz nagrody. Stworzenie reprezentatywnej kolekcji jest bowiem warunkiem wstępnym rozwoju tej nowej specjalności badawczej na Uniwersytecie Śląskim, czego pierwszym krokiem jest przygotowywana praca magisterska p. Dawida Surmika, poświecona właśnie triasowym gadom morskim.
Zaplanowane koszty obejmują:
- monitoring wybranych stanowisk i ich ewentualną eksploatację w celach paleontologicznych;
- preparowanie okazów ( również metodami chemicznymi);
- wykonywanie odlewów kolekcji porównawczych w innych ośrodkach;
- konsultacje ze specjalistami krajowymi i zagranicznymi;
- koszty robót ziemnych (użycie koparek i sprzętu transportowego).
- Celem edukacyjnym projektu jest stworzenie swoistego szlaku geoturystycznego dla wycieczek szkolnych i rodzin z dziećmi. Kluczowymi punktami tego szlaku będą miejsca występowania sląskich dinozaurów:
A. Mikołów - Mokre
B. Żyglin k.Miasteczka Śląskiego
C. Jaworzno
D. Sosnowiec
E. Dabrowa Górnicza - Ząbkowice
F. Lisowice
G. Woźniki
Realizacja tego celu obejmuje pakiet zadań:
1. Stworzenie mapy geoturystycznej z naniesionymi punktami występowania dinozaurów;
2. Opracowanie naukowe tablic edukacyjnych dla każdego z wymienionych punktów szlaku;
3. Szczególnym punktem jest pkt. D, Muzeum WNoZ, w którym powstała już wystawa – zwiastun projektu pn. "Śląsk i Zagłębie 200 milionów lat temu", opowiadająca o morskiej przeszłości naszego Regionu. To tutaj powstały pierwsze w Polsce rekonstrukcje dwóch osobników wielkiego drapieżnego gada morskiego. Opierają się one na znanych modelach tych pospolitych zwierząt, opisywanych głównie z obszaru Niemiec, a konkretnie – na gatunku Nothosaurus giganteus Műnster, 1834.
a) wraz ze wzbogacaniem zbiorów i ich lepszym rozpoznaniem w kategoriach paleontologicznych planuje się rozwój tej wystawy, przede wszystkim przez kolejne rekonstrukcje śląskich dinozaurów oraz odtworzenie otaczającego je świata;
b) planuje się przygotowanie wystawy pn. "Żyjące dinozaury i ich pradziadowie" na temat trendów w ewolucji dinozaurów (np. ewolucji piór). Wystawa oparta będzie o własne zbiory Muzeum WNoZ, a także muzealia wypożyczone z PAN oraz niedawno utworzonego Muzeum w Lisowicach;
c) opracowanie cyklu lekcji muzealnych, których treścią będzie rozszerzenie wiedzy o przeszłości geologicznej naszego regionu na tle wystaw muzealnych;
d) stworzenie magazynu muzealnego dla nowej kolekcji związanej z akcją "Rekonstruujemy śląskiego notozaura" – głównie zakup profesjonalnych szaf muzealnych;
e) naukowe opracowanie zbiorów i ich skatalogowanie.
4. Edukacja przyrodnicza w terenie – uświadamianie młodzieży powiązań pomiędzy poszczególnymi dziedzinami nauki (geografii, geologii, chemii, fizyki biologii), w nawiązaniu zarówno do bogatej przeszłości geologicznej regionu, jak i współczesnych zmian środowiska w wyniku działalności człowieka (np. wpływu górnictwa na stosunki wodne). Umiejętność odczytywania tego typu informacji bezpośrednio w terenie stwarza większe możliwości uwrażliwienia młodego pokolenia na ochronę środowiska, a w konsekwencji zmierza do szacunku dla wspólnego dziedzictwa przyrodniczego (przyrody nieożywionej).
5. Budzenie świadomości przyrodniczej przez szerzenie wiedzy na temat przeszłości geologicznej i dziedzictwa przyrody nieożywionej u mieszkańców poszczególnych miejscowości – tworzenie wystaw czasowych, akcje poszukiwania okazów geologicznych, itd. Wszystko to powinno zaowocować w przyszłości tworzeniem lokalnych muzeów i izb regionalnych, a także obejmowaniem ochroną prawną kolejnych stanowisk geologicznych. Współpraca uczelni z gminami stwarza okazję do np. inicjatywy utworzenia rezerwatu geologicznego (GEOsfera) w Jaworznie we współpracy z Uniwersytetem Śląskim.
6. Każde z wymienionych miejsc będzie reklamowało pozostałe punkty szlaku, co pozytywnie wpłynie na kontakty i współpracę poszczególnych muzeów, gmin i właścicieli kopalń.
Koszty związane z celem edukacyjnym projektu to:
- opracowania naukowe tablic edukacyjnych;
- rzeźbiarskie wykonanie rekonstrukcji zwierząt;
- projektowanie i aranżacja wystaw muzealnych;
- zakup szaf i gablot muzealnych;
- koszty zakupu okazów lub nagrody za przekazanie okazów do kolekcji muzealnej;
- koszty delegacji do miejscowości i ośrodków naukowych związanych z projektem.
Podsumowanie. Realizacja projektu DinoSilesia zakłada –w oparciu o potencjał naukowy Uniwersytetu Śląskiego – uatrakcyjnienie turystyczno-przyrodnicze regionu śląskiego i uczynienie województwa śląskiego wiodącym regionem na geoturystycznej mapie Polski. Szansą ku temu są bowiem liczne unikatowe wystąpienia triasowych dinozaurów. Ich odpowiednie opracowanie naukowe i wyeksponowanie w formie sieci wystaw oznaczać będzie wprowadzenie problematyki geologicznej do świadomości społecznej jako istotnego elementu ogólnej wiedzy przyrodniczej - sprzyjać to będzie zarówno lepszemu rozumieniu walorów "małych ojczyzn", jak i wzmacniać poczucie wspólnoty regionalnej w skali całego województwa śląskiego. Będzie też stanowić uatrakcyjnienie, dlatego też kluczem do sukcesu projektu będzie współpraca uczelni z gminami, zainteresowanymi tego typu rozwojem.
|
|